DOJRZAŁOŚĆ DZIECI DO NAUKI W SZKOLE

Opracowała: Elżbieta Morąg

Pierwsze lata życia dziecka, to złoty okres w jego rozwoju. Większość wrodzonych umiejętności dziecka rozwija się intensywnie w wieku przedszkolnym, dotyczy to także zdolności uczenia się. Dlatego działania edukacyjne, pobudzanie rozwoju intelektualnego i społecznego dziecka przynoszą najlepsze rezultaty właśnie w tym czasie. Jest to także najlepszy okres na zapobieganie ewentualnym późniejszym trudnościom w nauce – na niwelowaniu dysharmonii i zaburzeń rozwojowych, wyrównywanie zaniedbań środowiskowych.

Jednym z celów pracy przedszkola jest doprowadzenie dziecka do jak najpełniejszego rozwoju i osiągnięcia dojrzałości szkolnej. Podstawa powodzenia wszelkich działań wychowawczo-dydaktycznych nauczyciela i rodziców są takt i kultura pedagogiczna. Należy pamiętać o tym, aby budzić wiarę dziecka we własne siły i możliwości, zachęcać do pokonywania trudności, okazywania mu szacunek i zaufanie, chwalić nawet za drobne osiągnięcia, oraz powstrzymywać się od okazywania zniecierpliwienia. W pracy z grupą dzieci o różnej gotowości do uczenia się, najważniejsze jest dostrzeżenie możliwości i postępów każdego dziecka, czyli stworzenie takich warunków uczenia się, aby dać szansę na rozwój wszystkim uczniom.

Dziecko 6-letnie kończące edukację przedszkolną, powinno osiągnąć taki poziom rozwoju fizycznego, intelektualnego, społecznego i emocjonalnego, który pozwoli mu podjąć obowiązki szkolne. Szkoła wymaga od dziecka przystosowania się do nowego trybu życia, określonego przez systematyczne zajęcia, do odmiennego niż domowe, narzuconego środowiska fizycznego i nauczenia się pracy w grupie rówieśniczej pod kierunkiem dorosłego. Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie u dzieci dodatniego stosunku do szkoły. Mimo objęcia dzieci sześcioletnich zorganizowanymi formami przygotowania do pracy w szkole, rozpoczęcie przez dziecko nauki w klasie I stanowi przełomowy moment w jego życiu. Oznacza istotną zmianę jego sytuacji psychospołecznej. Dziecko staje wobec nowych obowiązków, staje się uczniem. Naukę w szkole może rozpocząć dziecko po osiągnięciu dojrzałości szkolnej. Według M. Kwiatowskiej „ gotowość dziecka do rozpoczęcia nauki, zależna jest od poziomu jego ogólnego rozwoju, zwłaszcza zdrowia i zdolności przystosowania się do nowego środowiska.”

Dojrzałość szkolna obejmuje fizyczny i psychiczny rozwój dziecka.

Dojrzałość fizyczna

Wiąże się ze zdrowiem dziecka oraz ogólną sprawnością organizmu. Podstawowym przejawem dojrzałości fizycznej jest: dobry stan zdrowia, odporność na choroby i zmęczenie, sprawność narządów zmysłów i narządów artykulacyjnych, ogólna sprawność ruchowa i manualna, związana z dobrą orientacją przestrzenną, koordynacją i pamięcią wzrokowo-ruchowo-słuchową, równowaga nerwowa.

Dojrzałość umysłowa

Jest podstawowym czynnikiem określającym gotowość do podjęcia nauki. Dziecko dojrzałe w sferze intelektualnej: przejawia aktywność poznawczą, zainteresowane jest tym, co je otacza, wykazuje chęć do nauki czytania, pisania, matematyki, posługuje się mową poprawną pod względem gramatycznym, w sposób zrozumiały, logiczny przekazuje własne myśli i sądy, łatwo przyswaja i utrwala nowe pojęcia, wykorzystuje posiadaną wiedzę w praktyce, różnicuje, porównuje, odtwarza figury geometryczne, odróżnia kierunki, zapamiętuje proste melodie, rymowanki, przeprowadza analizę i syntezę wyrazów, czyta proste wyrazy, zna podstawowe pojęcia matematyczne.

Dojrzałość emocjonalna

To stawianie na pierwszym miejscu poczucia obowiązku, odpowiedzialności za swoje postępowanie. To także zdolność do krytycyzmu, do uczenia się na własnych błędach i do pokonywania trudności.

Dojrzałość społeczna

Dziecko społecznie dojrzałe odnosi do siebie polecenia skierowane do całej grupy, czuje się członkiem grupy i zaczyna poprzez uczestnictwo w grupie zaspokajać swoje potrzeby ruchowe i psychiczne.

Istotnym czynnikiem wpływającym na dojrzałość szkolną dzieci jest fakt uczęszczania dzieci do przedszkola. Dzieci chodzące do przedszkola kilka lat wyróżniały się lepszym uspołecznieniem niż inne dzieci, oraz lepszym przygotowaniem do szkoły ”. Przedszkole bowiem rozwija logiczne myślenie i zapamiętywanie poprzez pobudzanie do obserwacji, rozmowy, wyjaśniania i wyciągania wniosków, wyrabia umiejętność słuchania, koncentracji uwagi, kształtuje umiejętność spostrzegania istotnych szczegółów, analizowania i syntetyzowania poprzez gry i zabawy. To także dbałość o prawidłowy rozwój ruchowy dziecka, ćwiczenia sprawności manualnej, uczenie zamiłowania do porządku. Przygotowuje również do samodzielności, uczy współpracy i współdziałania w grupie. Bardzo ważną funkcją oprócz wymienionych wyżej, jest wyrównywanie, likwidowanie lub zmniejszanie niektórych wad rozwoju psychoruchowego. Osiągniecie pod koniec okresu przedszkolnego gotowości do podjęcia obowiązków szkolnych, jest nie tylko rezultatem samorzutnego dojrzewania, ale przede wszystkim wynikiem wysiłków jakie wkładają rodzice i nauczyciele przedszkola. Rola rodziców w tym zakresie polega na dbałości o zdrowie fizyczne dziecka, kształtowanie prawidłowej wymowy, rozwoju słownictwa poprzez rozmowy, kontakt z dzieckiem, umożliwienie mu kontaktów z rówieśnikami. „Problem wychowania przedszkolnego i jego znaczenia dla osiągnięcia „długotrwałych korzyści edukacyjnych” okazał się szczególnie istotny dla dzieci ze środowiska wiejskiego.”

LITERATURA:

M. Kwiatowska i Z. Topińska (red); Pedagogika przedszkolna. WSiP, Warszawa 1978,
B. Przybylak; Dojrzały emocjonalnie siedmiolatek. (W): „Edukacja i Dialog”, nr 7/2004,
B. Wilgocka-Okoń; Gotowość szkolna dzieci sześcioletnich. „Żak”, Warszawa 2003.