NIEZBĘDNIK NAUCZYCIELA

„ ĆWICZENIA I ZABAWY DOSKONALĄCE WYMOWĘ DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM”

OPRACOWAŁA: K. STOLARCZYK

ĆWICZENIA I ZABAWY USPRAWNIAJĄCE NARZĄDY MOWY

UWAGI DLA NAUCZYCIELA:
• Stosuj polecenia w formie: „Spróbujcie…dotknąć językiem nosa”, „Pokażcie…jak oblizujecie wargi”
• Nauczyciel zawsze demonstruje dzieciom ćwiczenie ( bawi się razem z dziećmi )
• Ćwiczenia powinna cechować duża dokładność wykonania, nie jest zalecany pośpiech ani zbyt duża liczba ćwiczeń w ciągu jednych zajęć. Lepiej je powtarzać przy różnych okazjach.

ĆWICZENIA JĘZYKA
1. Zabawa „Język na defiladzie” – język maszeruje jak żołnierz na defiladzie:
- raz- czubek języka na górną wargę
- dwa-czubek języka do lewego kącika ust
- trzy-czubek języka na dolną wargę
- cztery-czubek języka do prawego kącika ust

2. „Ptaszek wylatuje z gniazdka” –
wysuwanie i chowanie języka do jamy ustnej
3. „Głodny miś” – oblizywanie warg, usta szeroko otwarte
4. „Kot pije mleko” – szybkie ruchy języka do przodu, do góry i do tyłu
5. „Wielkie porządki” – oblizywanie językiem wszystkich zębów, wewnętrznej strony policzków, podniebienia i dna jamy ustnej
6. „Zmęczony pies” – wysuwanie języka na brodę
7. „Wąż” – usta złączone, gwałtowne wysunięcie do przodu naprężonego języka, gwałtowne jego cofnięcie
8. „Liczymy zęby” – dotykanie czubkiem języka kolejnych zębów górnych i dolnych
9. „Żywe lustro” – dzieci naprzeciwko siebie naśladują ruchy języka kolegi
10. „Zawody- kto sięgnie wyżej” – unoszenie języka w kierunku nosa, końca brody, prawego ucha, lewego ucha
11. „Śpiący język” – układanie języka płasko na dnie jamy ustnej, język leży za zębami
12. „Mlaskanie” – mlaskanie czubkiem języka , środkiem języka
13. „Strzelamy z kuszy” – wkładanie zaostrzonego języka pod górną wargę, która jest naprężona, wypychanie warg czubkiem języka
14. Układanie języka w łopatkę , rulonik, łyżkę, skocznię itp.

ĆWICZENIA WARG

ZABAWY:
1. „Minki”:
- wesoła –płaskie wargi rozciągnięte od ucha do ucha, jak przy głosce e
- smutna – podkówka z warg
- obrażona – wargi nadęte
- zła – wargi wąskie jak cienki pasek
2. „Wargi zniknęły” – wargi wciągnięte do wewnątrz ( obejmują zęby )
3. „Dzidziusie” – będziemy ssać smoczek – naprzemienne wciąganie i wypychanie warg
4. „Rybka” – wargi wysunięte do przodu, rozszerzone na końcu
5. „Dziobek ptaka” – warg wysunięte daleko do przodu
6. „Pyszczek wielbłąda” – górna warga wystaje na dolną, lekko ją przykrywa
7. „Jak warczy zły pies?” – unoszenie górnej wargi i pokazywanie zębów
8. „Jak królik zajada trawę?” – górna warga pracuje we wszystkich płaszczyznach
9. „Jak wiewiórka gryzie orzechy?” – pracuje dolna warga
10. „Jak śmieje się koń?” – uniesiona do góry górna warga, widać wszystkie zęby
11. „Buziaki” – cmokanie wargami przy ich różnym ułożeniu
12. „Muzyk” – gwizdanie
13. „Koniki” – dzieci dobierają się parami: konik i woźnica, biegają w rytm granej melodii, na przerwę w muzyce koniki parskają a woźnica cmoka , by konik jechał dalej
14. „Siłacz” – utrzymanie kartki w ustach, którą ktoś próbuje nam wyciągnąć

ĆWICZENIA:
• Górną wargą zaciskamy dolną, dolną kładziemy na górną – ćwiczenie to wykonujemy na przemian
• Górnymi zębami zaciskamy wargę dolną i mocno wypychamy powietrze
• Lekko wysuwamy wargi do przodu i kierujemy je wprawo i w lewo
• Ściągamy wargi do przodu i robimy ruch okrężny, najpierw w jedną stronę później w drugą
• Górną wargą zasłaniamy górne zęby, dolną wargą dolne zęby, otwieramy i zamykamy buzię
• Wysuwamy wargi jak przy „u’ i rozchylamy jak przy „e”, wykonujemy na przemian
• Łączymy wargi płasko i rozciągamy jak przy „i”
• Wymawianie na zmianę samogłosek: i-y, i-u, następnie: a-e-u-i-o-y

ĆWICZENIA POLICZKÓW

1. „Chomik” – pokaż jak wygląda chomik , który w policzkach trzyma swoje zapasy
2. „Balon” – robimy z buzi duży balon, powoli wypuszczamy niego powietrze lub balon nagle pęka
3. „Spuchnięta buzia” – pokazujemy buzię spuchniętą jak balonik, teraz spuchniętą z jednej strony: lewej , prawej ,na dole, na górze
4. „Chudniemy” – wciągamy silnie policzki do wewnątrz tak aby ściśle obejmowały zęby
5. „Rybce brakuje powietrza” – przy zaciśniętych zębach maksymalnie otwieramy i zamykamy wargi

ĆWICZENIA PODNIEBIENIA MIĘKKIEGO

1. „Chory misiu” – język wysunięty z ust , kaszlemy
2. „Śpiący misiu” – chrapanie na wdechu i wydechu
3. „Leniuszek” – ziewanie
4. „Spacer kurek” – powtarzanie sylab: ko, ko ,ko
5. „Spacer gęsi” – powtarzanie sylab: gę, gę, gę
6. „Kukułka” – naśladowanie głosu kukułki: ku ku, ku ku

ĆWICZENIA I ZABAWY SŁUCHOWE

UWAGI DLA NAUCZYCIELA:
• Aby zabawa słuchowa udała się w sali musi być cicho

1. „Co słychać dookoła?” – wsłuchiwanie się i nazywanie dźwięków dochodzących z zewnątrz
2. Zabawa słuchowa – rozpoznawanie głosu kolegi:
- „Jesień dookoła zgadnij kto cię woła”
- „Imię”
- „Turek” – dzieci siedzą w kręgu, w środku jedna osoba z zamkniętymi oczami, reszta mówi tekst: „siedzi sobie Turek i tak sobie myśli, żeby jacyś goście dzisiaj do mnie przyszli”. Wybrane dziecko z kręgu podchodzi do siedzącego w środku i mówi: „puk, puk”, dziecko Turek: „kto tam”, „to ja gość”. Turek musi odgadnąć imię.
3. Słuchanie i rozpoznawanie dźwięków z kasety magnetofonowej ( głosy zwierząt, pojazdów, zjawisk atmosferycznych, …)
4. Rozpoznawanie tytułu granej lub nuconej przez nauczycielkę piosenki
5. Zabawa „Gdzie tika zegar?” – szukanie ukrytego zegara lub grającej pozytywki
6. Zabawa kołowa „Kura i pisklę” – dzieci siedzą w kręgu, jedno jest kwoką i siedzi w środku, reszta lekko zakrywa rękami usta. Kwoka woła:”ko ko ko” a wybrane pisklątko odpowiada :”pi pi pi”. Kwoka musi znaleźć pisklątko.

ĆWICZENIA ODDECHOWE

UWAGI DLA NAUCZYCIELA:
• Ćwiczenia oddechowe powinno się wykonywać systematycznie raz lub dwa razy w ciągu dnia po około 5 minut
• Ćwiczenia należy wykonywać w różnych pozycjach ciała: leżącej, siedzącej, stojącej, dlatego najłatwiej je wpleść w ćwiczenia gimnastyczne i zabawy ruchowe
• Należy przestrzegać faz ruchu z fazami oddechu:
Uniesienie ramion – wdech nosem
Opuszczanie ramion – wydech ustami
Wyprost tułowia – wdech
Skłon tułowia – wydech

• Przy wydawaniu dzieciom polecenia, każdorazowo przypominamy: WDECH NOSEM – WYDECH USTAMI, aby utrwalił się nawyk prawidłowego oddechu

ZABAWY:
1. „Spacer po łące” – dziecko wyobraża sobie że jest na łące, podchodzi do każdego kwiatka i wącha go – wciąga powietrze nosem, zatrzymuje wdech, żeby zapamiętać piękny zapach i wypuszcza powietrze ustami
2. „Huśtanie misia na brzuchu” – leżymy na plecach, na brzuchu kładziemy pluszaka. Robimy wdech i brzuch uwypukla się, wydech – brzuch opada.
3. „Zupa” – chłodzenie gorącej zupy na talerzu ( ręce złożone na kształt talerza ) , dmuchanie ciągłym strumieniem
4. „Zmarznięte ręce” – chuchanie na ręce bo zmarzły
5. „Zdmuchiwanie mlecza” – długo aż spadnie ostatnie nasionko
6. „Balon” – naśladowanie dmuchania balona, wypuszczanie powietrza z balona – długie „sss”
7. Puszczanie baniek mydlanych
8. Gwizdanie na jednym wydechu
9. Dmuchanie na papierowe zabawki powieszone na nitce
10. Zabawy ze słomką - przenoszenie kawałków styropianu do kubeczka, dmuchanie na styropian lub małe przedmioty przez słomkę
11. Zdmuchiwanie kartki papieru z gładkiej powierzchni
12. Zdmuchiwanie zapalonej świeczki, dmuchanie na płomień tak aby świeczka nie zgasła

ĆWICZENIA:
1. Wymawianie na jednym wydechu samogłosek: a-o, e-o, e-u oraz sylab: ma, mo, me, mu, my, itp.
2. Liczenie na jednym wydechu
3. Powtarzanie zdań na jednym wydechu
4. Ćwiczenia w pozycji stojącej:
- wdech wyciągnięciem rąk przed siebie, wydech z opuszczeniem rąk
- wdech z wyciągnięciem rąk ku górze, wydech z opuszczeniem rąk
5. Ćwiczenia w pozycji leżącej:
- głęboki wdech z uwypukleniem klatki piersiowej i długi wydech zakończony rozluźnieniem całego ciała
- wdech wraz z uniesieniem nóg, wydech z opuszczeniem
- wdech z wyciągnięciem rąk za głowę, wydech z opuszczeniem rąk do tułowia
6. Ćwiczenia w pozycji siedzącej i klęczącej
- dziecko siedzi ze skrzyżowanymi nogami: wdech z uniesieniem ramion, wydech z opuszczeniem ramion, wdech w pozycji wyprostowanej , wydech przy skłonie w przód
- wdech z uniesieniem rąk ku górze w pozycji klęczącej, siad na piętach, wydech ze skłonem w przód, ręce oparte na podlodze

PROPOZYCJA ZESTAWU ĆWICZEŃ MOTORYKI NARZĄDÓW MOWY

1. Ćwiczenia języka

• Pokaż język (tak jak to bywa gdy jesteś niegrzeczny)
• Wysuwamy język powoli, chowamy szybko – tak jak pszczoła wbija żądło
• Oblizujemy buzię jak po zjedzeniu pysznej czekolady: najpierw na górze – oblizujemy górną wargę, potem na dole – oblizujemy dolną wargę
• Spróbujmy dotknąć językiem do ucha, nosa
• Spróbujmy zrobić językiem dziurę w policzku – najpierw z jednej strony buzi, potem z drugiej
• A teraz jadą koniki – kląskanie językiem

2. Ćwiczenia warg

• Uśmiechamy się tak szeroko, żeby było widać wszystkie ząbki
• Robimy taką minę jak po zjedzeniu kwaśnej cytryny
• Spróbujmy pokazać jaki pyszczek ma ryba – wargi wysunięte do przodu, rozszerzone na końcu
• Robimy z warg dziobek ptaszka – złączone wargi wysunięte daleko do przodu

3. Ćwiczenia policzków

• Robimy z buzi duży balon, powoli wypuszczamy niego powietrze
• Ćwiczenie „Żaby” – robimy z buzi balon, naciskając lekko paluszkami na policzki, porcjami wypuszczamy powietrze