ROZWÓJ MOWY DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

Opracowała: K. Stolarczyk

Wymowę dziecka wstępującego do przedszkola charakteryzuje już duża umiejętność odtwarzania wszystkich elementów słowa.
Dziecko trzyletnie potrafi się już porozumieć z dorosłymi, chociaż mowa jego nie jest ukształtowana pod względem dźwiękowym, tak jak np. 6-latka.

Dziecko 3-letnie powinno już wymawiać wszystkie samogłoski: a, o, e, u, i, y, ą, ę, chociaż w wymowie jego mogą występować odstępstwa, np. zamiana samogłosek: a-o, e-a, i-y. Jest to związane z niewykształconą sprawnością narządów artykulacyjnych. Powinno również wymawiać spółgłoski: m, m’, b, b’, p, p’, f, f’, w, w’, ś,ź, ć, dź, ń, k, k’, g, g’, h, h’z, t, d, n,l, l’, ł, j. W tym wieku mogą się już pojawiać głoski: s,z,c,dz, a czasem: sz, cz, ż, dż. Chociaż dużo głosek dziecko umie już wypowiedzieć poprawnie w izolacji i pod dyktando, jednak w mowie spontanicznej są one zamieniane na łatwiejsze pod względem artykulacyjnym. Ogólnie biorąc mowę dziecka 3-letniego cechuje zmiękczanie głosek: s, z, c, dz,sz, cz, ż, dż, które są często wymawiane jak: ś, ć, ź, dź; r, może być wymawiane jak j lub l; zamiast f występuje h i odwrotnie. Grupy spółgłoskowe są upraszczane, brak wyraźnych końcówek w wyrazach.

Wymowa dziecka 4-letniego będzie się już różniła pod względem dźwiękowym. Utrwalają się takie głoski jak: s, z, c, dz; dziecko nie powinno już wymawiać ich jak: ś, ź, ć, dź. Pojawia się głoska r, choć jej opóźnienie nie powinno niepokoić. Opanowanie r jest dla dziecka tak dużym sukcesem, że – skupiając się nad tą zdobyczą – często jej nadużywa, wymawiając np. rarka zamiast lalka. Głoski sz, cz, ż, dż dziecko jeszcze zamienia na s, z, c, dz lub ś, ź, ć, dź ( seplenienie fizjologiczne ). Grupy spółgłoskowe często są jeszcze upraszczane.

Mowa dziecka 5-letniego jest już w zasadzie zrozumiała. Głoski sz, cz, ż, dż , które pojawiły się w 4 roku życia, zaczynają się ustalać. Dziecko potrafi je poprawnie powtórzyć, choć w mowie potocznej mogą jeszcze być wymawiane jak s, z, c, dz. Głoska r powinna już być wymawiana, ale często pojawia się dopiero w tym okresie.

U 6-latków mowa powinna już być opanowana pod względem dźwiękowym.

Jak wiadomo rozwój mowy jest uwarunkowany genetycznie i jest możliwy jedynie w kontaktach z innymi ludźmi. Dziecko musi uczyć się mowy, tak jak wielu innych sprawności. Poziom mowy, tak jak i wiele innych umiejętności bywa u dzieci w przedziale wiekowym 3 – 7 lat bardzo różny. Spotyka się dzieci trzyletnie mówiące tak sprawnie i wyraźnie jak dorośli oraz trzylatki, które posługują się zaledwie kilkoma wyrazami lub mówią własnym swoistym językiem, często nie zrozumiałym dla otoczenia. Mowę takich dzieci potrafią zrozumieć tylko rodzice i rodzeństwo. Przy prawidłowym słuchu, budowie narządów mowy i właściwej dla wieku sprawności umysłowej, dzieci te, w miarę dorastania, również doskonalą wymowę.

Wiele nieprawidłowości wymowy wynika nie tyle z wad organicznych, ile ze złych nawyków nabytych w czasie kształtowania się mowy.
Mowa najintensywniej rozwija się u dzieci w wieku przedszkolnym. Kształtuje się wówczas wymowa, struktury językowe, bogaci słownictwo.
W ostatnich latach coraz częściej dostrzega się u dzieci brak swobody w posługiwaniu się mową, wady wymowy i głosu. Dziecko ogląda, słucha, powtarza, ale samo mówi coraz mniej lub niepoprawnie.