INTENSYWNE WSPOMAGANIE ROZWOJU MOWY DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

Opracowała Jolanta Trybuła

Mowa odgrywa poważną rolę w społecznych kontaktach człowieka. Są one możliwe dzięki umiejętności mówienia i rozumienia tekstów słownych. Dzięki rozumieniu mowy dziecko poznaje otaczający świat oraz jest w stanie wyrazić swoje uczucia i spostrzeżenia. Zanim jednak dziecko nauczy się mówić, musi przejść wiele etapów, podczas których stopniowo zdobywa umiejętność koordynowania różnych grup mięśni do wytworzenia mowy artykułowanej. Dziecko musi tak wyćwiczyć narządy mowy i tak je skoordynować, aby mogło wykonać drobne, subtelne ruchy jak wytwarzanie zwarć, szczelin, wibracji. Musi skoordynować narządy oddechowy, fonacyjny i artykulacyjny. Jeśli któryś z nich pracuje niesprawnie, ujawnia się to w mowie zewnętrznej, czyli wymowie.

Obecnie główny nacisk kładzie się na pracę z dziećmi w wieku przedszkolnym, gdyż kształtowanie, utrwalanie wymowy poszczególnych głosek powinno zakończyć się w wieku pięciu, sześciu lat. Należy, więc pomóc dzieciom w pokonaniu ewentualnych trudności w przyswajaniu nowego dla nich systemu fonetycznego. Bardzo ważne jest, aby w grupach przedszkolnych, obok prawidłowego kształtowania wymowy dzieci, starać się także zapobiegać tym wadom, których przyczyną jest niewłaściwe funkcjonowanie aparatu artykulacyjnego (nieprawidłowy oddech, trudność z wydobywaniem głosu w ogóle, mała sprawność ruchowa narządów, zaburzony słuch fonematyczny itp.) oraz nieprawidłowy wzór do naśladowania w domu (wady wymowy rodziców, naleciałości gwarowe itp.).
Wśród dzieci mówiących wadliwie większość stanowią te, które mają niesprawne narządy mowy, zaburzony słuch fonematyczny, słabo reagują na rytm i melodię, mają trudności z oddychaniem lub wydobywaniem głosu.

Dzięki stosowaniu wstępnych ćwiczeń ortofonicznych, oddechowych, fonacyjnych, logorytmicznych, kształcących słuch fonematyczny, usprawniających narządy mowne, musimy starać się, aby dzieci te zdobyły umiejętność poprawnej wymowy i wykorzystywały ją w mowie spontanicznej.

Grupy ćwiczeń można połączyć ze sobą i wykonywać je równolegle (np. proste ćwiczenia oddechowe z fonacyjnymi czy logorytmicznymi), następnie przechodzić do trudniejszych ćwiczeń z innych grup. Ćwiczenia ortofoniczne ważne, aby rozpoczynać już w najmłodszych grupach przedszkolnych z uwagi na okres pojawiania się głosek i przeprowadzamy je w formie zabawy jako integralną część procesu wychowania. Dobieramy przy tym tak teksty i formy zabaw, by, zwiększając stopień trudności, przyzwyczajać dzieci do poprawnego wypowiadania się, na co dzień. Te ćwiczenia oddziałują na psychikę dzieci, powodują odprężenie umysłowe, w wyniku osiąganych postępów budzą wiarę we własne siły, dają lepsze samopoczucie na skutek możności łatwiejszego nawiązania kontaktu werbalnego z otoczeniem oraz braku skrępowania wynikającego z nieprawidłowej wymowy. Przeprowadzając je ze wszystkimi dziećmi, zarówno: przy prawidłowym rozwoju mowy jako ćwiczenia utrwalające, przy opóźnionym rozwoju mowy jako zapobieganie wadom wymowy, w przypadku zaburzeń mowy.

Zdajemy sobie sprawę, że powodzenie tych ćwiczeń zależy w dużej mierze od systematyczności i dokładności ich wykonywania, dlatego tak ważne, jest, aby prowadzić takie zajęcia w grupach przedszkolnych. Na wymowę dzieci zwracamy uwagę podczas swobodnych wypowiedzi przedszkolaków przy malowaniu, zabawie, rozmowach z kolegami na różne tematy, podczas zabaw ruchowych, nauki piosenek czy wierszy. Wczesne rozpoznanie i dobrze prowadzone zajęcia mają wyrównać defekty rozwojowe i usunąć trudności w nauce szkolnej.

Wszyscy staramy się tak pokierować mową dziecka, aby działanie to było świadome, zaplanowane konsekwentnie wykonywane przez cały okres przedszkolny dziecka.